Vókismi er menningarlegur nýmarxismi sem hefur tekið verkfæri og aðferðir kommúnismans – eins og í menningarbyltingu Maós í Kína – og fært yfir í nútíma vestrænt samfélag.
Á meðan klassískur kommúnismi byggði á hugmyndum Karls Marx um efnahagslega stéttabaráttu milli auðvalds og verkalýðs, aðlöguðu hugsuðir Frankfurtskólans og síðar póst-marxistar kenninguna þegar verkalýðurinn gerði ekki byltingu. Í stað efnahagsstétta var áherslan færð yfir á menningarlega og félagslega hópaskiptingu.
- Frá efnahag til menningar: Í stað þess að einblína á hver á framleiðslutækin, var áherslan færð á hver stýrir menningunni, tungumálinu og stofnununum.
- Frá stétt til sjálfsmyndar: Kúgunarmynstrið var fært yfir á kynþátt, kyn, kynhneigð og sjálfsmynd.
- Kjarnasamhljómurinn: Einstaklingurinn tapast. Þú ert ekki dæmdur af eigin breytni eða persónuleika, heldur af þeim hópi sem þú fæðist í (kúgari eða kúgaður).
Aðferðafræði menningarbyltingarinnar
Þar sem þessar tvær hreyfingar mætast hvað sterkast er í sýn þeirra á söguna og menninguna – með niðurrifi frekar en umbótum:
- Bæði kerfi líta svo á að ríkjandi samfélag sé ónýtt frá grunni og byggt á glæp – stéttakúgun eða kerfisbundinni mismunun. Því duga ekki umbætur, heldur þarf að eyðilegga og rífa niður gamlar hugmyndir og stofnanir.
- Líkt og Rauðliðar Maós réðust gegn „hinum fjóru gömlu“ (gömlum siðum, menningu, hugmyndum og ávönum), birtist vókismi oft í því að rífa niður styttur, endurskrifa sögunámskrár og stimpla sögulegar persónur út frá mælikvarða vókismans.
- Í kommúníska Kína var hugmyndalegur hreinleiki – rauður – tekinn fram yfir faglega færni sérfræðinga. Í vókisma er krafan um jöfnuð í niðurstöðu byggðan á hópaskiptingu sett fram yfir verðleika og jöfn tækifæri.
Tól samfélagslegrar stýringar: Málfar og skömm
Bæði kerfi treysta á öflug samfélagsleg refsikerfi án þess að þurfa endilega að beita ofbeldi strax:
- Tungumálið sem vopn: Ef þú stýrir orðaforðanum, stýrir þú hugsuninni. Í báðum hreyfingum eru ný orð sköpuð til að reka ákveðinn málstað, og eldri orðum er breytt eða þau bönnuð.
- Útilokun og Opinber skömm: Slaufunarmenning er nútíma útgáfa af menningarbyltingu Maó. Einstaklingur sem stígur út fyrir ramma vókismans er opinberlega fordæmdur, krafður um auðmjúka afsökunarbeiðni og sviptur lífsviðurværi sínu.
- Hugmyndafræðilegur hreinleiki: Frávik frá línunni er ekki talið vera einfaldur skoðanamunur heldur siðferðisbrot eða hættulegur glæpur.
Kommúnismi náði ríkisvaldi og beitti her, lögreglu, vinnubúðum og aftökum. Vókismi starfar sem menningarlegt og stofnanalegt þrýstiafl í gegnum háskóla, fjölmiðla, mannauðsdeildir og DEI-áætlanir).
Vókismi notar sömu sálrænu og félagslegu tækin og komu fram í menningarbyltingu Maós – hópaskiptingu (kúgarar vs. kúgaðir), stýringu á tungumáli, kröfu um hugmyndafræðilegan hreinleika og opinbera slaufun – og beitir þeim sérstaklega innan ramma vestræns neyslusamfélags og stofnanaveldis.
Vókisminn hefur þannig færst frá því að vera menningar- og félagslegur þrýstingur yfir í ólýðræðislegt tæki valdstjórnarinnar.
Beiting ríkisvalds og skerðing á tjáningarfrelsi
Þegar ríkisvaldið fer að laga löggjöf og löggæslu að hugmyndafræðilegum kröfum vókismans færist þjóðfélagið á varasama braut:
- Beiting refsivalds gegn tjáningu: Dæmi eins og í Bretlandi (og víðar í Evrópu), þar meintir „hatursglæpir“ eða orðbragð á samfélagsmiðlum hafa leitt til lögreglurannsókna, handtöku og fangelsisdóma, sýna að mörkin milli hugmyndafræði og ríkisvalds eru að verða óljósari.
- Öryggi vs. Frelsi: Í nafni þess að vernda viðkvæma hópa gegn “hatursorðræðu” tekur ríkið sér vald til að ákveða hvaða skoðanir eru “réttar” og hverjar eru “rangar” og því “hættulegar”.
- Líkindin við alræðisríki: Í kommúnískum ríkjum var fólk sjaldnast handtekið fyrir raunverulegan glæp gegn lífi eða eignum, heldur fyrir að tjá sig um eitthvað sem var talið „gegn byltingunni“ eða „ógna ríkisvaldinu“. Þegar orð eru skilgreind sem ofbeldi fylgir það sjálfkrafa að ríkið réttlætir að beita raunverulegu ofbeldi – handtökum, sektum, fangelsun – á móti.
Tilkoma nýrrar yfirstéttar („Sumir eru jafnari en aðrir“)
Eins og George Orwell lýsti svo vel í Animal Farm, leiddi barátta kommúnismans gegn gömlu borgarastéttinni ekki til stéttlauss samfélags, heldur til nýrrar valdastéttar – Nomenklatura í Sovétríkjunum eða flokkselítunnar í Kína.
Í nútímasamhengi má sjá nákvæmlega sömu tilhneigingu:
- Stofnanaræði og sérfræðingaveldi (DEI/ESG Elítan): Vókismi hefur búið til heilan iðnað ráðgjafa, mannauðsstjóra, fjölbreytileikafulltrúa (DEI officers) og fræðimanna sem starfa innan stofnana, háskóla og stórfyrirtækja. Þessi hópur fer með gífurleg völd yfir því hverjir fá vinnu, hverjir fá framgang í starfi og hvaða orðræða er leyfð.
- Tvöfalt siðgæði (In-group / Out-group): Elítan sem prédikar réttlæti og jöfnuð lifir sjálf í forréttindum og lýtur ekki sömu reglum og fólkið í landu. Þeir sem stýra orðræðunni skilgreina reglurnar þannig að þeir sjálfir sitja áfram við kjötkatlana á meðan venjulegt fólk þarf að passa sig á að traðka ekki á hugmyndafræðilegum jarðsprengjum.
- Völd í stað auðs: Í stað þess að safna auði í hefðbundnum skilningi felast völd nýju elítunnar í því að stýra aðgangi – aðgangi að menntun, fjölmiðlum, atvinnumarkaði og samfélagsumræðunni.
Hafnaðu forræðishyggju vókismans
Vókismi og nýjar birtingarmyndir alræðistilburða þrífast aðeins í samfélagi þar sem fólk lætur undan af ótta við slaufun. Ef við ætlum ekki að láta tjáningarfrelsi okkar skerðast verðum við að rísa upp:
Hafnaðu ritskoðun og þöggun – og notaðu tjáningarfrelsið.
Gerðu kröfu um að fagmennska, raunveruleg hæfni, rökfræði og hlutlægir mælikvarðar ráði ákvörðunum – en ekki tilfinningar.
Hafnaðu slaufunarmenningu og stattu með þeim sem tjá óþægilegan sannleik eða óvinsælar skoðanir.
Samfélag frjálsra einstaklinga byggist á opinni umræðu, rökræðum og réttaröryggi. Það er kominn tími til að hafna hugmyndafræðilegri forræðishyggju og verja grunnstoðir frjáls samfélags.